Herdenken en vieren in 2015

3. nov, 2015

De Stichting Liberation Route Europe plaatst luisterstenen met informatie over de Tweede Wereldoorlog. Sommige stenen bevatten veel mythen, vooral luisterplek 52 in het Bowlespark in Wageningen. De stichting heeft wel de klok horen luiden, maar weet niet waar de klepel hangt.

Mythen zijn dat operatie Market Garden gericht was op de bevrijding van Nederland en dat Duitse troepen bij Arnhem de geallieerde opmars wisten te stoppen. Operatie Market Garden was geen bevrijdingsoperatie. Het doel was vestiging van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe. Duitse troepen stopten de geallieerde opmars 21 september 1944 ten zuiden van Elst. 

De titel ‘De Duitse capitulatie’ is onjuist. Duitsland kon niet capituleren, omdat de geallieerden het Duitse staatshoofd en zijn regering niet erkenden.  Uitsluitend onvoorwaardelijke militaire capitulaties waren mogelijk. Vrijdag 4 mei 1945 aanvaardde veldmaarschalk Montgomery op de Lüneburger Heide de capitulatie van het Duitse leger. Op de Lüneburger Heide capituleerden echter de Duitse troepen in Noordwest-Europa, waaronder Nederland. Deze capitulatie trad 5 mei om 08.00 uur in werking, ook in Nederland. Montgomery belastte het Britse Tweede Leger en het Eerste Canadese Leger met de implementatie van de capitulatie of het Instrument of Surrender

Andere mythen zijn de vrees in Nederland dat het 25ste leger zou doorvechten; de Canadese generaal Foulkes was bevelhebber van het Eerste Canadese Leger; zijn besluit de Duitse generaal Blaskowitz een apart overgavedocument voor te leggen; het ontbieden van Blaskowitz op 5 mei 1945 in hotel De Wereld om de capitulatie te tekenen; onderhandelingen over de voorwaarden van de capitulatie; vierentwintig uur uitstel van ondertekening van het capitulatiedocument om te bezien of hij kon voldoen aan de capitulatievoorwaarden; ondertekening van het capitulatiedocument op 6 mei; Nederland was op dat moment bevrijd. 

Blaskowitz ontving door problemen met de verbindingen 5 mei 1945 pas om 05.35 uur het telegram over de capitulatie bij Lüneburg. Zijn troepen moesten die dag om 08.00 uur alle vijandelijkheden staken. Op dat moment was Nederland vrij. Generaal H. Crerar was bevelhebber van het Eerste Canadese Leger. Hij belastte zijn twee korpsbevelhebbers met de implementatie van het capitulatiedocument of Instrument of Surrender, Simonds bij Oldenburg en Foulkes in Nederland. Zij moesten de vereiste overgavebevelen (Orders on the Surrender) opstellen en door de gecapituleerde bevelhebber in hun sector laten tekenen. De Orders on the Surrender van Simonds moest de Duitse generaal Straube tekenen in Bad Zwischenahn, die van Foulkes moest Blaskowitz tekenen in Wageningen. Foulkes ontbood Blaskowitz in hotel De Wereld om de overgavebevelen ter implementatie van het Instrument of Surrender te tekenen. Onderhandelingen over voorwaarden zijn bij een onvoorwaardelijke capitulatie niet mogelijk; ook niet over de overgavebevelen. Blaskowitz tekende 5 mei om 16.30 uur de Orders on the Surrender. Hij kreeg desgevraagd vierentwintig uur uitstel voor het leveren van de vaak gedetailleerde technische informatie.  

16. okt, 2015

De luisterkei die het verhaal vertelt van de Waaloversteek (nr. 17) is 14 oktober 2015 verplaatst naar en twee dagen later onthuld op het 20 septemberplein bij de brug De Oversteek. Vlakbij de plek waar Amerikaanse parachutisten en genisten 20 september 1944 in bootjes de rivier moesten oversteken. Peter Kruk van RBT KAN beweerde op Omroep Gelderland: ‘historisch correct’ is dat 48 mannen in de rivier om het leven kwamen. Ook de luisterkei meldt dat 48 mannen tijdens de overtocht zijn omgekomen.

Historisch juist is echter dat veertig parachutisten en acht genisten van 20 tot 22 september 1944 omkwamen voorafgaande aan of tijdens de Waaloversteek (waarschijnlijk circa de helft); de verovering van de noordzijde van de bruggen en de vestiging en verdediging van het bruggenhoofd om Lent (gemeente Elst). Sommigen bezweken in een hospitaal aan hun verwondingen. Anderen herstelden, maar stierven een maand, twee jaar of drie jaar na de oversteek.

5. okt, 2015

Woensdag 7 oktober 2015 wordt in de Arnhemse wijk Schuytgraaf om 10.30 uur een herdenkingsbijeenkomst met kranslegging gehouden bij het Wiltshiremonument. Dit staat bij De Buitenplaats aan de Marasingel. Het herinnert aan de strijd van het 4de en het 5de bataljon van het Britse Wiltshire Regiment in het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd (The Island). Deze bataljons streden niet tijdens de ‘slag om Arnhem’ (de Gelderlander, 3 oktober 2015).  Arnhemmers denken te snel dat alle strijd in het najaar van 1944 plaatsvond tijdens of in verband met die ‘slag’. Luchtlandingsoperatie Market was 19 september al mislukt ten noorden van de Neder-Rijn. De luchtlandingstroepen moesten zich terugtrekken naar defensieve posities in gebied rond Hartenstein in Oosterbeek. Grondoperatie Garden (Irish Guards) was 21 september ’s middags gestuit op een Duits afweerscherm ten zuiden van Elst.  Operatie Market Garden was die dag dus volledig mislukt. Voor het Britse Tweede Leger was het operatiedoel - vestigen van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe – een brug te ver. Voor de Britse veldmaarschalk Montgomery was operatie Market Garden een brug te ver. 

Beide bataljons van het Wiltshire Regiment streden van 22 tot en met 24 september ten zuiden van Elst om de Irish Guards te ontzetten. Van het 4de bataljon sneuvelden daar twee officieren en twaalf manschappen en van het 5de bataljon zes manschappen. 

De westelijke en noordelijke verdedigingslinies van het Over-Betuwse bruggenhoofd liepen respectievelijk van Dodewaard naar Opheusden en vandaar tot de spoorbrug bij Elden. De oostelijke verdedigingslinie liep 26 september van de Neder-Rijn tot de Waal: van de spoorbrug bij Elden langs de westzijde van de spoordijk Arnhem-Elst en vervolgens ten zuiden van de Linge westelijk van Haalderen naar de Waal. De troepen achter deze frontlinies moesten van 1 tot 6 oktober het Over-Betuwse bruggenhoofd verdedigen tegen een zwaar Duits offensief. Doelen daarvan waren de verovering van Elst en vervolgens vernietiging van het geallieerde bruggenhoofd. 

Een flankaanval was gericht op de Elster buurschap De Laar over voornamelijk de Laarstraat en de spoorwegovergang. Het 5de bataljon van het Wiltshire Regiment verdedigde van 27 september tot 4 oktober het westelijke deel van dit buurschap sten westen van de spoordijk en tussen de Achterstraat, de Grote Molenstraat en de Linge (nu Schuytgraaf). Cruciaal was de verdediging van de spoorwegovergang. Het 5de bataljon werd 4 oktober afgelost door het 4de bataljon. De 101st U.S. Airborne Division nam 5 oktober de ‘stevige’ en ‘agressieve’ verdediging van het westelijke deel van het Over-Betuwse bruggenhoofd over van de Britten. 

Het 5de bataljon van het Wiltshire Regiment had in De Laar in totaal vijfenzeventig slachtoffers, onder wie zevenentwintig gesneuvelden, zesendertig gewonden en twaalf vermisten. Het 4de bataljon had tweeënzeventig slachtoffers, onder wie negentien gesneuvelden, tweeënvijftig gewonden en één vermiste. De namen van de gesneuvelde Wiltshires ten zuiden van Elst en in De Laar staan op de Roll of Honour op het monument. Vermeld zijn ook de namen van enkelen die kort na de strijd aan hun verwondingen zijn overleden. 

De vermelding Battle for the Island (slag om het eiland; foto) op het Wiltshiremonument is een mythe; net als slag om Arnhem. Ten noorden van de Neder-Rijn konden lichtbewapende luchtlandingstroepen geen slag leveren met een zwaarbewapende tegenstander en Arnhem was geen doel. De Wiltshires verdedigden uitsluitend het gebied tussen Achterstraat, Grote Molenstraat, Linge en de spoordijk. Juist is wel Battle for the level crossing.

Afleidings- en flankaanvallen vonden plaats bij de noordelijke en westelijke verdedigingslinies: voornamelijk bij Driel en Randwijk en tussen Opheusden en Dodewaard. 

Het Over-Betuwse bruggenhoofd was van groot strategisch belang voor de 22 september goedgekeurde Brits-Amerikaanse operatie Gatwick. Deze vervolgoperatie op operatie Market Garden had als startdatum 10 oktober. Doelen waren de vestiging van bruggenhoofden over de Rijn bij Wesel en Keulen. Vanuit het Over-Betuwse bruggenhoofd waren voortgezette aanvallen mogelijk in de vorm van afleidings- en flankaanvallen; aanvallen om troepen te binden en een opmars in de richting Emmerich aan de noordzijde van de Rijn. 

2. okt, 2015

Informatie over het slagveld in de gemeenten Ede, Renkum, Arnhem en Overbetuwe, 2015.

De informatie betreft onder meer wandel- en fietsroutes, kaarten, musea, monumenten, luisterplekken en historie. Helaas is de historische informatie voornamelijk geplaatst als onderdeel van herdenkings- en bevrijdingstoerisme. Daarin ligt gewoonlijk het accent meer op ervaren en beleven dan bieden van de juiste historische informatie. Er wordt dan ook kwistig gestrooid met mythen. Zelfs de beruchte geschiedvervalsing van een capitulatie in Wageningen ontbreekt niet.

Een mythe is dat doelen van operatie Market Garden waren de Rijnbrug bij Arnhem; Arnhem; bevrijding van Nederland; verovering van het Ruhrgebied en Berlijn en snel een einde aan de oorlog maken. Het strategische doel van operatie Market Garden was vestiging van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe met diepe uitlopers over de IJssel. Tactische doelen waren het afsnijden van de Duitse troepen en hun lanceerbases voor V2-raketten in het westen van Nederland. Montgomery droomde van Berlijn, opperbevelhebber Eisenhower niet. Arnhem en de Rijnbrug waren geen operatiedoelen en konden dus geen brug te ver zijn; zeker niet blijken. Voor het Britse Tweede Leger was de vorming van een bruggenhoofd op de Veluwe een brug te ver; voor de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie de vestiging van een bruggenhoofd aan weerszijden van de Neder-Rijn tussen de Westerbouwing en Westervoort; en voor Montgomery operatie Market Garden.

Ook slag om Arnhem en slagvelden zijn mythen. Arnhem was geen doel en lichtbewapende luchtlandingstroepen konden geen slag leveren met een zwaarbewapende tegenstander. Hartenstein was niet alleen Brits hoofdkwartier tijdens operatie Market ten noorden van de Neder-Rijn, maar ook na het mislukken van die operatie op 19 september. De troepen van Frost bereikten de brug niet, maar slechts gebouwen aan weerszijden van de noordelijke toegangsweg naar de brug. De foto geeft dan ook ten onrechte de brugoverspanning weer. De Polen werden niet ingezet tijdens de ‘slag om Arnhem’, maar pas na het mislukken van operatie Market Garden op 21 september 1944. 

Een blunder is het vermelden van de geschiedvervalsing van een capitulatie in Wageningen. De Duitse troepen in onder meer Nederland, Denemarken, Noordwest-Duitsland en Sleeswijk-Holstein capituleerden 4 mei 1945 op de Lüneburger Heide. Deze onvoorwaardelijke capitulatie trad 5 mei 1945 om 08.00 uur in werking, ook in Nederland. 

De auteurs gebruiken vier mythen over Wageningen: daar is de vrede getekend; Wageningen is daarom ‘stad der bevrijding’ en er vonden onderhandelingen plaats over voorwaarden van een capitulatie die 6 mei 1945 werd getekend. 

De geallieerden erkenden de Duitse regering niet. Die kon dus geen vrede tekenen. De geallieerden eisten uitsluitend onvoorwaardelijke militaire capitulaties. Over voorwaarden kon dus niet onderhandeld worden. De Duitse generaal Blaskowitz tekende 5 mei 1945 bevelen ter implementatie van de capitulatie op de Lüneburger Heide. Die betroffen onder meer informatie over geplaatste explosieven en mijnen; inlevering van voertuigen en concentratiegebieden voor troepen voor ontwapening en terugtocht naar Duitsland.

Onjuist gebruikt zijn: de Overbetuwe voor de Over-Betuwe en Engeland voor het Verenigd Koninkrijk.

25. sep, 2015

In werkelijkheid vertelt de auteur een verhaal over operatie Market Garden in foto’s. Het verhaal binnen de Britse visie op die operatie bevat acht mythen of andere historische onjuistheden.

1. Begin september 1944 discussieerden geallieerde bevelhebbers over de beste strategie om de oorlog zo snel mogelijk te beëindigen. In werkelijkheid ging de keuze over de plaats van het vestigen van bruggenhoofden over de Rijn.

2. Montgomery bepleitte de strategie van een smal front door Nederland naar Duitsland. Doelen van operatie Market Garden waren Arnhem, het Ruhrgebied en door de Noordduitse laagvlakte naar Berlijn. Opperbevelhebber Eisenhower hield vast aan de strategie van een breed front van de Noordzee tot de Zwitserse grens.  Het strategische doel van operatie  Market Garden was vorming van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe met diepe uitlopers over de IJssel.

3. Operatie Market Garden vond niet plaats in Holland, maar in Nederland en wel in de provincies Noord-Brabant en Gelderland.

4. Het doel van de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie was de Rijnbrug bij Arnhem. Het einddoel van deze divisie was echter vorming van een bruggenhoofd aan weerszijden van de Neder-Rijn tussen de Westerbouwing en Westervoort.

5. De Britse luchtlandingstroepen moesten naar de brug. Alleen het 2de bataljon van Frost moest echter naar de brug. De andere bataljons hadden andere taken.

6. Generaal Urquhart beval 20 september 1944 de terugtocht naar Oosterbeek. Hij deed dat echter al op 19 september na het mislukken van luchttlandingsoperatie Market ten noorden van de Neder-Rijn.

7. Een ‘slag om Arnhem’ is onmogelijk. De strijd was geen slag en Arnhem geen doel.

8. Operatie Market Garden was niet 25 maar 21 september 1944 al volledig mislukt.