Canadese visie op operatie Market Garden

Zoals Britse en Amerikaanse auteurs vrijwel uitsluitend schrijven over Britse respectievelijk Amerikaanse troepen, zo besteden Canadese auteurs vrijwel uitsluitend aandacht aan het Eerste Canadese Leger. Dat betekent voor Nederland aandacht voor de ‘slag om de Westerschelde’ en zuivering van het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd en Oost- en Noord-Nederland. 

Canadese auteurs besteden voornamelijk aandacht aan de besluiten van Eisenhower van 10 en 22 september 1944. Montgomery kreeg toestemming voor respectievelijk operatie Market Garden en Gatwick. Hij mocht dus met het Britse Tweede Leger oprukken naar de Rijn om aan de andere zijde een bruggenhoofd te vestigen. Na de verovering van Antwerpen op 4 september had echter prioriteit gegeven moeten worden aan een vrije toegang tot de haven van Antwerpen. Zuivering van Zeeland en de Westerschelde was nodig. Montgomery rekende op het Eerste Canadese Leger, maar dat was op zijn bevel bezig met verovering van Kanaalhavens. De Duitsers konden intussen de verdediging van Zeeland versterken. Het Eerste Canadese Leger was daarvan het slachtoffer. 

Uiteraard besteden Canadese auteurs uitvoerig aandacht aan de gevechtshandelingen van het Eerste Canadese Leger na de Rijnoversteek op en na 23 maart 1945. Brits-Canadese troepen staken de Rijn over bij Wesel en Emmerik. Het Eerste Canadese Leger moest het oosten en noorden van Nederland zuiveren ter bescherming van de linkerflank van het Britse Tweede Leger. Het moest bovendien een verbindings- en bevoorradingsroute vanuit het zuiden over Nijmegen en Arnhem naar het noorden en noordoosten veiligstellen. 

Canadese auteurs besteden uiteraard ook aandacht aan de Canadese bijdrage aan voedselhulp voor de hongerende bevolking in West-Nederland. Korpsbevelhebber generaal Foulkes kreeg van legerbevelhebber generaal Crerar opdracht in zijn sector de capitulatie van 4 mei 1945 op de Lüneburger Heide te implementeren. Generaal Blaskowitz moest bevelen tekenen over het verstrekken van allerlei militaire informatie. De Duitse troepen in Nederland moesten zich onder gezag van het 1ste Canadese Legerkorps verzamelen in concentratiegebieden voor ontwapening en terugtocht naar Duitsland.

Charles P. Stacey, (Vol. III). The Victory Campaign. The Operations in North-West Europe 1944-1945, Ottawa 1966, 1960. 770 p.

Official History of the Canadian Army in the Second World War, Ottawa: The Minister of National Defence. 

Stacey (1906-1989) spreekt over de mislukking bij Arnhem (310). Eisenhower wilde prioriteit geven aan een vrije toegang tot de haven van Antwerpen, maar stemde 10 september in met operatie Market Garden. Vrije toegang tot de haven van Antwerpen had bij Montgomery een lage prioriteit. Stacey is een van de weinige auteurs die weet dat het doel van operatie Market Garden vestiging was van een bruggenhoofd ten noorden van de Neder-Rijn met uitlopers over de IJssel (312-313). Luchtlandingsdivisies zouden van Eindhoven tot Arnhem een loper leggen voor de opmars van de grondtroepen. Eventueel zou daarna de opmars worden voortgezet om de Siegfriedlinie heen naar het Ruhrgebied, de Noordduitse laagvlakte en Berlijn. De bedoeling was nog in 1944 de oorlog te beëindigen. Amerikaanse hulp was nodig maar operatie Market Garden bleef een compromis. Het Eerste Amerikaanse Leger zou ten zuiden van het Ruhrgebied optrekken. 

De  opmars van de Britse grondtroepen verliep trager dan verwacht. Britten en Amerikanen veroverden 20 september de Waalbruggen (314). Duitsers stopten zuiden van Elst de opmars van Britse tanks. Operatie Market Garden was mislukt. Canadese genietroepen waren in de nacht naar 26 september 1944 betrokken bij de evacuatie van Britten uit Oosterbeek (316). De conferentie van Versailles gaf 22 september prioriteit aan een vrije toegang tot de haven van Antwerpen. De aanwezigen stemden echter in met operatie Gatwick gericht op vestiging van bruggenhoofden over de Rijn bij Wesel en Keulen (317). Eisenhower dwong Montgomery begin oktober prioriteit te geven aan de zuivering van Zeeland. 

Na de strijd om de Schelde nam het Eerste Canadese Leger 9 november een groot deel van de frontlinie van het Britse Tweede Leger over. De Canadese frontlinie strekte zich uit van Walcheren langs de Maas tot Middelaar en Cuijk. Daarin opgenomen was het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd (428). Eind november stuurde het 2nd Canadian Corps nieuwe troepen naar het Over-Betuwse bruggenhoofd (430). Duitsers pleegden aanvallen op de Waalbruggen en zetten 2 december de Betuwe onder water. 

Gebruikte mythen zijn Corridor naar Arnhem (313, 315; liep maar tot de Waal); de Rijnbruggen bij Arnhem als de doelen van de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie (313); de vondst door Duitsers van de bevelen voor operatie Market Garden in een neergestort zweefvliegtuig bij Vught (314); de duur van operatie Market Garden van 17 tot 26 september 1944 (314). 

Andere onjuistheden zijn het gebruik van Holland voor Nederland; de aanwezigheid van veldmaarschalk Model in de westelijke buitenwijken van Arnhem (314);  overtocht van Polen in de nachten naar 24 en 25 september (314); Nijmeegse bruggenhoofd voor Over-Betuwse bruggenhoofd (428, 430, 433). 

De officiële geschiedenis van het Canadese Leger in de Tweede Wereldoorlog bevat bijlagen, kaarten (in kleur en zwart-wit), illustraties, noten en een index.

Terry Copp, Cinderella Army. The Canadians in Northwest Europe 1944-1945, Toronto 2007, 2006, 407 p.

Copp (1938) benadrukt dat Eisenhower 10 september 1944 instemde met operatie Market Garden zonder het probleem van de vrije toegang tot Antwerpen op te lossen. Admiraal Ramsay drong juist aan op een snelle vrije toegang tot de haven van Antwerpen (42). De Neder-Rijn was voor Montgomery echter belangrijker dan de Schelde. Het Britse XXX Corps mocht oprukken naar Arnhem. Luchtlandingstroepen zouden bruggen over waterwegen veroveren (42-43). Daarna konden de grondtroepen om de Siegfriedlinie heen Duitsland intrekken. Ze konden ook oprukken naar het IJsselmeer en de Duitse troepen en hun V2-raketlanceerbases in het westen van Nederland afsluiten 42, 123). Het Canadese Leger zou Rotterdam en Amsterdam kunnen innemen. Het Eerste Amerikaanse Leger zou over Bon en Keulen oprukken naar het Ruhrgebied. De basis hiervoor is Montgomery’s Directive M525 van 14 september 1944. Dit bevel bevatte echter niet het doel van operatie Market Garden. Eisenhower wilde zuivering van de Schelde nadat de Britten de Rijn waren overgestoken (43). Montgomery liet die zuivering over aan het Eerste Canadese Leger (121). Hij hoopte 21 september nog op een oversteek van de Neder-Rijn ten western van Driel. De volgende dag kreeg tijdens de conferentie van Versailles zijn plan voor een Brits-Amerikaanse opmars naar Wesel en Keulen (Gatwick) de instemming van Eisenhower. De Rijn en het Ruhrgebied waren nog steeds belangrijker dan de Schelde. 

Uieteraard besteedt Copp ook aandacht aan de Canadese veldtocht door Oost-Nederland in april 1945. Doelen daarvan waren bescherming van de linkerflank van het Britse Tweede Leger en veiligstelling van een bevoorradinsgroute naar het noorden en noordoosten (261-283). 

Arnhem als doel van operatie Market Garden (41-42) is een mythe. Het doel was een bruggenhoofd ten noorden van de Neder-Rijn tot het IJsselmeer met het front naar het oosten en diepe uitlopers over de IJssel. 

Andere onjuistheden zijn het gebruik van Holland voor Nederland, het XXX Corps (42-43) voor het Britse Tweede Leger en de inhoud van Directive M525 (42, 121) als doel van operatie Market Garden.

Mark Zuehlke, Terrible Victory. First Canadian Army and The Scheldt Estuary Campaign: September 13 – November 6, 1944, Toronto 2007. 548 p.

Eisenhower en Montgomery waren na de inname van Antwerpen gefixeerd op de Rijn en het Ruhr- en Saargebied (49). Montgomery beoogde met operatie  Market Garden vestiging van een bruggenhoofd ten noorden van de Neder-Rijn. Zuivering van de Schelde zou het volgende doel zijn. Admiraal Ramsay wilde de hoogste prioriteit voor zuivering van de Schelde. De Duitsers zagen wel het belang van de Schelde voor Antwerpen. Montgomery rekende op het Eerste Canadese Leger dat echter eerst Kanaalhavens moest innemen (58-59, 61-62, 79). 

Zuehlke weet dat luchtlandingsoperatie Market ten noorden van de Neder-Rijn 19 september is mislukt en grondoperatie Garden twee dagen later (78). Toch handhaaft hij de mythe operatie Market Garden duurde van 17 tot 26 september (78-79). Zo spreekt hij over een bruggenhoofd over de Neder-Rijn (77) als doel van operatie Market Garden, maar gebruikt hij ook de mythen Arnhem en de Rijn als doelen (58, 77). Ook gebruikt hij Holland voor Nederland. 

Richard Brooks, Walcheren 1944, Storming Hitler’s island fortress, Botley, Oxford 2011, 96 p.

De auteur biedt op overzichtelijke wijze heldere en gedetailleerde informatie over de bevelhebbers en strijdkrachten die in Walcheren tegenover elkaar stonden. Hij geeft een duidelijk beeld van de strijd om Walcheren (operaties Infatuate I en II); de gevolgen van de strijd en mogelijkheden het strijdtoneel nu te bezoeken. 

Canadese infanterietroepen hadden 3 november tijdens gevechten in de modder het westen van Zeeuws/Vlaanderen gezuiverd en eind oktober 1944 Zuid/Beveland. Een groot deel van Walcheren stond onder zeewater. Britse Lancasters en Mosquito´s hadden de dijk van Westkapelle, de Nolledijk bij Vlissingen en de dijken bij Ritthem en Veere gebombardeerd. 

Woensdag 1 november begon het laatste hoofdstuk van de slag om de Schelde. Britse commando´s van de marine gevolgd door infanterietroepen van de 52ste (Lowland) divisie staken bij Breskens de Westerschelde over naar Vlissingen.  Zij zuiverden na felle straatgevechten stad en omgeving en vestigden daar een bruggenhoofd. Britse, Belgische en Noorse commando´s staken van Oostende over naar Westkapelle. Zij zuiverden het dorp en trokken over Domburg in de richting van Vrouwenpolder en door Zoutelande naar Vlissingen. In de nacht van 2 naar 3 november staken Britse infanterietroepen het Sloe over. Het 5e bataljon Highland Light Infantry trok in de richting van Middelburg. Het kon daar hulp bieden aan Britten die met Buffaloes over Koudekerke naar Middelburg waren getrokken. Generaal Daser had zich met zijn troepen 7 november aan hen overgegeven, maar zij konden nauwelijks tweeduizend man bewaken. De volgende dag gaven zich ook de troepen in en bij Vrouwenpolder over.  Op Zondag 26 november was vrije toegang tot de haven van Antwerpen mogelijk. 

De zuivering van Walcheren had voor velen een bittere nasmaak. De geallieerden waren niet veel verder dan na de mislukte operatie Market Garden. De weigering van Montgomery begin september prioriteit te geven aan de zuivering van de Schelde had grote gevolgen. De bevolking in het westen van Nederland leed onder de hongerwinter. De geallieerden langs de Maas beleefden een troosteloze winter. 

Gebruikte mythen zijn operatie Market Garden als synoniem voor slag om Arnhem; slag om Arnhem en duur van deze slag van 17 tot 26 september 1944.(8). 

Het boek bevat illustraties (foto’s en kaarten) in zwart-wit en kleur; gebruikte literatuur, lijst van afkortingen en index.