dr. Jan Brouwer. Bespreking: Liberation Route Europe http://spannendegeschiedenis.nl/liberation-route

De Liberation Route Europe (LRE) is een internationale herdenkingsroute die de opmars volgt van de westerse geallieerden. ‘De route richt zich op de bevrijding van het Europese vasteland van de nationaal-socialistische bezetter’. In combinatie met ‘innovatieve, duurzame toeristische producten en arrangementen’ moet de route de geallieerde opmars zichtbaar en toegankelijk maken. De route loopt van het Verenigd Koninkrijk naar Normandië en via de Ardennen, Brabant, Arnhem en  Nijmegen naar Berlijn. Het gaat dus voornamelijk om herdenkings- en bevrijdingstoerisme ‘op het snijvlak van geschiedenis en toerisme’. 

Helaas blijft het onderdeel geschiedenis inhoudelijk ver beneden de maat, ondanks beoordeling van de historische inhoud door erkende historici uit Europa. Zowel de route als het einddoel is een geschiedvervalsing. De westerse geallieerden rukten immers op over een breed front van de kuststrook tot Bazel; aanvankelijk naar de Rijn, vervolgens naar de Elbe. De Liberation Route volgt slechts de opmars van de Noordelijke Legergroep onder Montgomery. De opmars van de Centrale Legergroep onder generaal Bradley en die van de Zuidelijke Legergroep onder generaal Devers blijven buiten beschouwing. De bij de opmars over een breed front behorende opmarsrichting ten zuiden van de Ardennen blijft daardoor ook onvermeld. De route verbindt dan ook niet de belangrijkste regio’s tijdens de geallieerde opmars. De regio Arnhem-Nijmegen kan vrijwel buiten beschouwing blijven vanwege de binnen vier dagen totaal mislukte operatie Market Garden. De route naar het IJsselmeer was een doodlopende weg gebleken en de volledig mislukte operatie had geen enkel waardevol resultaat. Operatie Market Garden was voor Montgomery een brug te ver. Berlijn was niet het einddoel van de geallieerden. Montgomery droomde er begin september 1944 van. 

De derde geschiedvervalsing is de onvoorwaardelijke Duitse capitulatie op 8 mei 1945 in Berlijn. Duitsland kon niet capituleren omdat de geallieerden het Duitse staatshoofd Dönitz en de burgerregering niet erkenden. Onvoorwaardelijke capitulatie was slechts mogelijk door Duitse strijdkrachten. Maandag 7 mei 1945 ondertekende Generaloberst Alfred Jodl  in Reims de onvoorwaardelijke overgave van alle Duitse troepen op alle fronten aan de geallieerden inclusief het Opperbevel van de Sovjet-Unie. Deze  capitulatie trad 8 mei om 23.01 uur in werking. Die dag is daarom nog steeds Victory in Europe Dag (VE-Day). Diezelfde dag ratificeerde Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel en andere Duitse opperbevelhebbers in Berlijn tegenover het Rode Leger en de westerse gealieerden de militaire capitulatie in Reims; een tegemoetkoming aan Stalin en de Britten die een nieuwe dolkstootlegende vreesden. Jodl had immers alleen getekend en de geallieerden wilden ondertekening door de chef van het OKW en de opperbevelhebbers van land-, zee- en luchtmacht.

De geschiedvervalsing van de officiële Duitse capitulatie 8 mei 1945 in Berlijn  is ook opgenomen in de reizende tentoonstelling Routes of Liberation: European Legacies of the Second World War. Deze tentoonstelling vermeldt zelfs de formele overgave van de Duitse troepen  in Reims niet. De tentoonstelling gebruikt nog steeds de mythe van Kate ter Horst uit Oosterbeek als ‘Engel van Arnhem’. De ‘Engel van Oosterbeek’ had echter helemaal geen tijd en reden om naar Arnhem te gaan. Begrijpelijk is natuurlijk wel dat sommige veteranen het verschil tussen Oosterbeek en Arnhem niet zagen. 

De vierde geschiedvervalsing is de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland op 5 mei 1945 in Wageningen. Na onderhandelingen over die capitulatie volgde ondertekening van het capitulatiedocument op 6 mei, aldus LRE. In Wageningen vond zaterdag 5 mei om 16.30 uur echter de ondertekening plaats van overgavebevelen (Orders to German Commanders on Surrender; Bevelen voor Duitse gecapituleerde bevelhebbers). Deze dienden ter implementatie van de onvoorwaardelijke militaire capitulatie op de Lüneburger Heide op 4 mei. Over onvoorwaardelijke capitulaties en implementaties daarvan vinden uiteraard geen onderhandelingen plaats. 

De website bevat tal van historische mythen en andere onjuistheden. Kritiekloos is gebruik gemaakt van Ryans ‘Een brug te ver’. De geallieerde legers waren geen bevrijdingslegers; de geallieerden geen bevrijders. Hun doelen waren de vernietiging van de vijandelijke strijdkrachten en de overwinning op Nazi-Duitsland. Daarom vieren ze 8 mei, de dag van de inwerkingtreding van de capitulatie van de Duitse troepen op 7 mei in Reims, Victory in Europe Day (V-E Day). De Russen vieren een dag later de overwinning op Nazi-Duitsland en het einde van de Grote Vaderlandse Oorlog; een dag na de ratificatie in Berlijn van de capitulatie in Reims.

Operatie Market Garden was geen bevrijdingsoperatie en een geallieerde opmarsroute geen bevrijdingsroute maar een gewone militaire opmars naar een doel. De door luchtlandingstroepen beschermde opmarsroute of Corridor liep niet van Eindhoven tot de Neder-Rijn maar tot de Waal. Doelen van operatie Market Garden waren niet de verovering van bruggen over de grote rivieren; de bevrijding van Nederland; een snelle opmars naar het Ruhrgebied en Berlijn en beëindiging van de oorlog. Kreten als ‘Vrijheid valt uit de lucht’ en ‘Bevrijders als sterren uit de hemel’ zijn dan ook onjuist. Het strategische doel van bruggenhoofdoperatie Market Garden was de vorming van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe met diepe uitlopers over de IJssel. Tactische doelen waren het afsnijden van de Duitse troepen en hun lanceerbases voor V2-raketten in het westen van Nederland.

Bruggen veiligstellen was het doel van luchtlandingsoperatie Market, dus van parachutisten en zweefvliegeenheden. LRE noemt deze operatie al te snel en ongenuanceerd ‘de grootste luchtlandingsoperatie aller tijden’. Grondoperatie Garden werd niet uitgevoerd door het Engelse 30ste legerkorps, maar door het Britse Tweede Leger. Het 8ste en 12de legerkorps van dit leger zorgden voor flankdekking. Operatie Market Garden eindigde niet bij de Rijnbrug ten zuiden van Arnhem. Die brug was geen hoofddoel van operatie Market Garden, maar een doel van een deel van de luchtlandingstroepen (operatie Market) ten noorden van de Neder-Rijn. Hun einddoel was de vorming van een bruggenhoofd aan weerszijden van de Neder-Rijn tussen de Westerbouwing en de spoorbrug bij Westervoort met inbegrip van ten minste een van de drie oeververbindingen. Dat einddoel was echter een brug te ver; niet de Rijnbrug. Hun strijd duurde niet, zoals velen beweren, van 17 tot 26 september 1944. Dat is de periode die de Britten ten noorden van de Neder-Rijn doorbrachten, van 19 tot 26 september voornamelijk in defensieve posities. Luchtlandingsoperatie Market mislukte al 19 september in de buurt van het Sint Elisabeths Gasthuis. Grondoperatie Garden mislukte 21 september 1944 ten zuiden van Elst; niet bij of in Arnhem. Operatie Market Garden was dus volledig mislukt. Een ‘slag om Arnhem’ is een mythe. Lichtbewapende parachutisten en zweefvliegeenheden zonder artillerie- en luchtsteun kunnen immers geen slag leveren met een tegenstander met (pantser)voertuigen en zware wapens. Bovendien was Arnhem helemaal geen doel. De ‘slag om Nijmegen’ is ook een mythe. Juist is te spreken over de ‘slag om de Waalbruggen’ ten noorden van Nijmegen. Nijmegen was helemaal geen doel van operatie Market en verovering van de Waalbruggen had de laagste prioriteit. 

Zondag 17 september bereikte alleen de eerste groep parachutisten de Rijnbrug, aldus LRE. Uitsluitend het 2de parachutistenbataljon onder luitenant-kolonel John Frost was echter aangewezen voor het afsluiten van de noordelijke en zuidelijke toegangswegen naar de spoor-, de schip- en de verkeersbrug. De andere bataljons hadden andere taken bij de opbouw van het genoemde bruggenhoofd.

De troepen ten zuiden van de Waal waren sinds 23 september bezig met voorbereidingen voor uitvoering van de Brits-Amerikaanse operatie Gatwick (opmars naar en vestiging van bruggenhoofden bij Wesel en Keulen).

Een mythe is dat operatie Market Garden gedeeltelijk is geslaagd. Geen enkel doel van operatie Market Garden is bereikt. De wel bereikte tactische doelen van luchtlandingsoperatie Market waren middel voor de opmars van grondoperatie Garden. De luchtlandingstroepen moesten immers tot de Waal een loper leggen voor de grondstrijdkrachten. Bevrijden van gebied was geen doel van operatie Market Garden. De bevolking van door geallieerden ingenomen gebied zag hen als bevrijders. De geallieerden hadden andere doelen.

Helaas namen velen, waaronder wegnaardebevrijding.nl en NC Magazine van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, gegevens van deze website van LRE kritiekloos over. 

Beleef de route - ontdek de geschiedenis

De LRE ‘is een steeds uitbreidende herdenkingsroute’ en ‘vormt een schakel tussen de belangrijkste regio’s tijdens de opmars van de geallieerden’. Langs de route staan inmiddels al tal van luisterplekken. Luisterkeien bevatten kaarten en historische en toeristische informatie. Herdenken lijkt meer en meer een toeristische attractie te worden. Helaas verspreiden deze luisterkeien tal van vaak hardnekkige mythen. 

Voorbeelden daarvan zijn: 

Luisterkei 17: bij de Waaloversteek kwamen op 20 september 48 mannen in de rivier om het leven. 

Luisterkei 18: de Betuwe kwam in de frontlinie en werd een manneneiland; de Rijnbrug bij Arnhem en Arnhem waren doelen van operatie Market Garden. De bevelhebber in de Betuwe tijdens de evacuatie was een Brit.

Luisterkei 19: de Polen streden tijdens de slag om Arnhem. Generaal Sosabowski functioneerde tijdens operatie Market Garden.

Luisterkei 22: o.a. doelen van operatie Market Garden en de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie. De Rijnbrug als een brug te ver. Slag om Arnhem van 17 tot 26 september. De grondtroepen kwamen niet op tijd in Arnhem.

Luisterkei 32: De Betuwe was een niemandsland. In het manneneiland verbleven vierduizend mannen. Arnhem was het doel van operatie Market Garden.

Luisterkei 36: Rijnlandoffensief

Luisterkei 42: Huissen lag na het mislukken van operatie Market Garden tussen de twee brandpunten Arnhem en Nijmegen. Britse verkenningsvliegtuigen merkten 1 oktober in het stadje Duitse tanks op.

Luisterkei 49: Oosterhout, Ressen en Bemmel lagen  ‘wekenlang in de frontlinie’. 

Luisterkei 52: grotendeels gemythologiseerd verhaal.

Luisterkei 55: de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie moest de Rijnbrug bij Arnhem veroveren. De 4de Parachutistenbrigade moest Nederland bevrijden. Slag om de Ginkelse Heide.

Luisterkei 56: Canadezen moesten Oost-Nederland bevrijden. Slag om Otterlo.

Luisterkei 80: de geallieerde frontlinie liep dwars door het rivierengebied. Op 4 oktober was een Duits offensief begonnen om Opheusden te veroveren.

Luisterkei 116: de blokkade bij Koevering was de doodsteek voor operatie Market Garden. De Britten besloten 26 september hun collega’s uit Oosterbeek te evacueren.

Luisterkei 120: corridor naar Arnhem. Operatie Market Garden dreigde 22 september te mislukken.

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 17, 20 septemberplein, Nijmegen

Geallieerde oversteek van de Waal

De luisterkei die het verhaal vertelt van de Waaloversteek is 16 oktober 2015 onthuld bij de brug De Oversteek in Nijmegen. Vlak bij de plek waar Amerikaanse parachutisten en genisten 20 september 1944 in bootjes de rivier moesten oversteken. Peter Kruk van RBT KAN beweerde: ‘historisch correct’ is dat 48 mannen in de rivier om het leven kwamen. Ook de luisterkei meldt dat 48 mannen tijdens de overtocht zijn omgekomen. 

Historisch juist is echter dat veertig parachutisten en acht genisten omkwamen voorafgaande aan, tijdens (waarschijnlijk circa de helft) en na de Waaloversteek bij de verovering van de noordzijde van de bruggen en de vestiging en verdediging van het bruggenhoofd om Lent (gemeente Elst). Sommigen bezweken in een hospitaal aan hun verwondingen. Anderen herstelden, maar stierven een maand dan wel twee of drie jaar na de oversteek. 

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 18, Heuvelsestraat 14, Bemmel.

De Betuwe in de frontlinie

De datum 19 oktober 1944 is vermeld zonder nadere toelichting.

De Betuwe lag niet in de frontlinie. Het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd kende verscheidene frontlinies: de westelijke verdedigingslinie tussen Dodewaard en Opheusden; de noordelijke linie tussen Opheusden en de spoorbrug in Driel; en de oostelijke frontlinie ten westen van de spoorlijn Arnhem-Elst en vervolgens ten zuiden van de Linge tot de Waal. De Neder-Betuwe was nog steeds in Duitse handen.

De Betuwe was een ‘manneneiland’ geworden waar vierduizend mannen waren achtergebleven na de bevolen evacuatie, aldus LRE. Vrouwen en kinderen waren geëvacueerd, het land was omgeven door water en duizenden mannen waren bij hun land en vee gebleven. In december 1944 weigerden nog vierduizend mannen hun vee en andere bezittingen achter te laten.

Noch de Betuwe noch de Over-Betuwe waren een manneneiland geworden. Het manneneiland bevond zich in Lent, Oosterhout en Ressen en bestond uit duizend mannen. Die mannen hadden echter niets te beslissen. De geallieerden hadden op kaarten duidelijk gezien dat de Betuwe een eiland is omgeven door grote rivieren. Met ‘the island’ doelden ze op het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd dat bestaan heeft van eind september 1944 tot 3 april 1945. Uit dat bruggenhoofd moest de burgerbevolking in oktober en november in fasen evacueren. Zaterdag 2 december 1944 bliezen Duitsers om 17.00 uur de Rijndijk bij Elden op. Weldra stond een groot deel van de Betuwe onder water. Het ‘manneneiland’ ontstond in december 1944 in Lent, Oosterhout en Ressen. De bevelhebber in het Over-Betuwse bruggenhoofd was geen Brit, maar de Canadese luitenant-generaal G. Simonds. Hij gelastte 24 december de totale evacuatie van het Over-Betuwse bruggenhoofd. Aanvankelijk mochten circa drieduizend mannen achterblijven in Lent en omgeving. Tussen 26 december en 6 januari 1945 moesten ruim tweeduizend van hen alsnog evacueren. Bijna duizend mannen mochten achterblijven voor het verrichten van landbouwwerkzaamheden en verzorgen van de veestapel (foto Duizend manneneiland).

Onjuist is ook de bewering over operatie Market Garden. De tekst vermeldt: ‘De troepenbeweging over de grond verliep minder voorspoedig dan gedacht, waardoor uiteindelijk de strijd om de brug bij Arnhem mislukte.’ Dit is pure onzin. De grondtroepen hadden vertraging bij Son en vooral bij Nijmegen waar Amerikaanse parachutisten de bruggen nog niet hadden veroverd. De strijd bij de Rijnbrug bij Arnhem eindigde donderdagmorgen 21 september 1944. De geallieerde tanks liepen 's middags vast ten zuiden van Elst. Tussen deze twee gebeurtenissen is geen causaal verband. Operatie Market Garden mislukte ten zuiden van Elst; niet in Arnhem. 

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 19, Kerkstraat, Driel.

De Polen van Driel.

De 1ste Poolse Onafhankelijke Luchtlandingsbrigade landde donderdag 21 september 1944 omstreeks 17.20 uur. Grondoperatie Garden was aan het begin van de middag ten zuiden van Elst vastgelopen. Luchtlandingsoperatie Market was 19 september al mislukt ten noorden van de Neder-Rijn. Operatie Market Garden was dus 21 september volledig mislukt. 

De Polen streden uitsluitend in de sector Driel-Oosterbeek; niet in en bij Arnhem of tijdens de zogenaamde slag om Arnhem. Generaal Sosabowski kon dan ook op geen enkele wijze verantwoordelijk zijn voor het op 19 september mislukken van operatie Market ten noorden van de Neder-Rijn. Bovendien was hij niet betrokken bij de 21 september ’s middags mislukte grondoperatie Garden. Zijn ontslag had geen persoonlijke of militaire, maar een politieke achtergrond. 

Stichting Liberation Route, Luisterkei 22, Rijnkade 155, Arnhem.

Brug te ver

Luisterkei 22 vertelt een overwegend gemythologiseerd verhaal. Mythen zijn de doelen en het hoofddoel van operatie Market Garden. Doelen van die operatie waren een opmars om de Siegfriedlinie heen naar Berlijn om in december 1944 de oorlog te beëindigen. Het hoofddoel van deze operatie was het veroveren van de Rijnbrug bij Arnhem. Die bleek echter een ‘brug te ver’. Circa zeshonderd lichtbewapende parachutisten wisten vlakbij de brug voet aan de grond te krijgen. De slag om Arnhem, van 17 tot 26 september 1944, was het laatste hoofdstuk van operatie Market Garden. De poging een snelle doorbraak naar het hart van Duitsland te forceren, kwam in Arnhem abrupt tot stilstand.  De licht bewapende parachutisten kregen bovendien te maken met onverwacht zware tegenstand. Gepantserde SS-eenheden waren toevallig in de regio Arnhem aanwezig om zich te reorganiseren. Duitse tanks blokkeerden de toegangswegen naar Arnhem waardoor voorraden en versterkingen de kleine Britse gevechtsgroep onder leiding van luitenant-kolonel John Frost niet konden bereiken. Het grootste probleem was dat de landtroepen niet op tijd arriveerden om hun kameraden te hulp te schieten. 

Het strategische doel van operatie Market Garden was de vestiging van een sterk bruggenhoofd ten noorden van de Neder-Rijn tussen Arnhem en het IJsselmeer. Tactische doelen waren het afsnijden van de Duitse troepen en hun lanceerbases voor V2-raketten in het westen van Nederland. Het einddoel van de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie was de vorming van een bruggenhoofd aan weerszijden van de Neder-Rijn tussen de Westerbouwing en Westervoort. Het diende ten minste een van de drie oeververbindingen te omvatten. Het bruggenhoofd op de Veluwe was voor de grondtroepen een brug te ver; het bruggenhoofd aan weerszijden van de rivier was een brug te ver voor de luchtlandingstroepen ten noorden van de Neder-Rijn.  Operatie Market Garden was voor Montgomery een brug te ver. Lichtbewapende luchtlandingstroepen konden geen slag leveren met een zwaarbewapende tegenstander, zeker niet om Arnhem dat geen doel was. Operatie Market ten noorden van de Neder-Rijn was 19 september al mislukt. De Britten moesten zich terugtrekken in defensieve posities rond Hartenstein. Van een slag kon nu al helemaal geen sprake meer zijn, zeker niet om Arnhem. Het laatste hoofdstuk van operatie Market Garden was het vastlopen van de grondtroepen 21 september 1944 ten zuiden van Elst. Die kwamen dus helemaal niet in Arnhem, zelfs niet te laat.

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 32, Lentseveld, Lent.

Manneneiland – Betuwe. 

De datum 19 oktober 1944 is vermeld zonder nadere toelichting.

Gesproken wordt over de Betuwe zonder onderscheid te maken tussen de Over-Betuwe en de Neder-Betuwe. De Betuwe was geen frontlinie. Die linies bevonden zich aan de randen van het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd: de westelijke verdedigingslinie tussen Dodewaard en Opheusden; de noordelijke linie tussen Opheusden en de spoorbrug in Driel; en de oostelijke frontlinie ten westen van de spoorlijn Arnhem-Elst en vervolgens ten zuiden van de Linge tot de Waal. 

Het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd omvatte niet het oostelijke deel van de Over-Betuwe. De Neder-Betuwe was nog in Duitse handen. De Betuwe was geen manneneiland. Slechts een klein deel van de Over-Betuwe was het manneneiland. Geen vierduizend maar duizend mannen verbleven in Oosterhout, Ressen en Lent. De Betuwe was ook geen niemandsland. Het grootste deel van de burgerbevolking was weliswaar geëvacueerd, maar de geallieerden hielden tot december twee divisies in hun bruggenhoofd. 

Na de Waaloversteek rukten de geallieerden niet op naar Arnhem, maar naar de Veluwe, hetzij via Arnhem, hetzij via gebied ten westen van Driel. Arnhem was immers geen doel van operatie Market Garden. Dat was de vestiging van een sterk bruggenhoofd ten noorden van de Neder-Rijn op de Veluwe.

Liberation Route Europe, Luisterkei 36, Groesbeek met gerelateerde verhaallijn

Liberation Route Europe verspreidt zelfs de mythe dat Montgomery de bedenker was van het Rijnlandoffensief (http://liberationroute.nl/nederland/verhaallijn/the-rhineland-offensive). Uiteraard viel dat grootscheepse geallieerde offensief onder opperbevelhebber Eisenhower. Voor het Rijnlandoffensief werden niet slechts troepen bijeengebracht bij Groesbeek en Nijmegen, maar ook verder naar het zuiden tot de Zwitserse grens. Het hoofddoel was niet het veroveren van het gebied ten westen van de Rijn, maar het vernietigen van de Duitse strijdkrachten in dat gebied. De geallieerde legers waren geen bevrijdingslegers, maar vernietigingslegers; hun operaties geen bevrijdingsoperaties; hun opmarsroute geen bevrijdingsroute en hun einddoel niet bevrijding van Europa maar de overwinning in Europa. Victory in Europe-Day is 8 mei 1945, de dag waarop de capitulatie van de Duitse strijdkrachten in Reims in werking trad. De Tweede Wereldoorlog in Europa was afgelopen.

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 42, Langekerkstraat, Huissen.

Gehuld in vlammen en rook

Huissen lag na het mislukken van operatie Market Garden tussen de twee brandpunten Arnhem en Nijmegen. Britse verkenningsvliegtuigen merkten 1 oktober in het stadje Duitse tanks op. Beide opmerkingen zijn onjuist.

Huissen was een van de Duitse bruggenhoofden ten oosten van het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd. Vanuit de bruggenhoofden Elden en Huissen begon 1 oktober het vertraagde Duitse offensief tegen het geallieerde bruggenhoofd. De Britse generaal Thomas, bevelhebber van de Britse 43ste infanteriedivisie (foto: rechts), verzocht ’s middags de volgende morgen alle beschikbare bommenwerpers in te zetten tegen Duitse concentratiegebieden in het noordoostelijke deel van de Over-Betuwe. Geallieerde vliegtuigen voerden de volgende dag inderdaad bombardementsvluchten uit. De Duitse tanks waren echter al aan de opmars begonnen.

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 49, Woerdsestraat 4, Ressen.

De Betuwe als voedselschuur

Deze luisterkei bevat vier mythen, waaronder de datum 24 december 1944; de Betuwe als manneneiland, de Betuwe in de frontlinie en Oosterhout, Ressen en Bemmel ‘wekenlang in de frontlinie’.  De Betuwe was geen manneneiland, alleen Oosterhout, Ressen en Lent. De frontlinie begrensde het Over-Betuwse bruggenhoofd: de westelijke verdedigingslinie tussen Dodewaard en Opheusden; de noordelijke linie tussen Opheusden en de spoorbrug in Driel; en de oostelijke frontlinie ten westen van de spoorlijn Arnhem-Elst en vervolgens ten zuiden van de Linge tot de Waal. Oosterhout lag 22 september in de frontlinie; Ressen van 21 tot 24 september en Bemmel van 23 tot 25 september. De laatste plaats lag daarna overigens wel dichtbij de frontlinie. Royal Dragoon Guards kwamen 28 september rusten in Oosterhout (foto).

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 52, Bowlespark, Wageningen.

De Duitse capitulatie

De Stichting Liberation Route Europe plaatst luisterstenen met informatie over de Tweede Wereldoorlog. Sommige stenen bevatten een grotendeels gemythologiseerd verhaal, vooral luisterplek 52 voor museum De Casteelse Poort in Wageningen. 

Mythen zijn dat operatie Market Garden gericht was op de bevrijding van Nederland en  Duitse troepen stopten bij Arnhem de geallieerde opmars. Operatie Market Garden was geen bevrijdingsoperatie. Het doel was vestiging van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe. Duitse troepen stopten de geallieerde opmars 21 september 1944 ten zuiden van Elst. Operatie Market Garden was die dag mislukt. 

De titel ‘De Duitse capitulatie’ is onjuist. Duitsland kon niet capituleren, omdat de geallieerden het Duitse staatshoofd en zijn regering niet erkenden.  Uitsluitend onvoorwaardelijke militaire capitulaties waren mogelijk. Vrijdag 4 mei 1945 aanvaardde veldmaarschalk Montgomery op de Lüneburger Heide de capitulatie van het Duitse leger. Op de Lüneburger Heide capituleerden echter de Duitse troepen in Noordwest-Europa, waaronder Nederland. Deze capitulatie trad 5 mei om 08.00 uur in werking, ook in Nederland. Montgomery belastte het Britse Tweede Leger en het Eerste Canadese Leger met de implementatie van de capitulatie of het Instrument of Surrender

Andere mythen zijn de vrees in Nederland dat het 25ste leger zou doorvechten; de Canadese generaal Foulkes was bevelhebber van het Eerste Canadese Leger; zijn besluit de Duitse generaal Blaskowitz een apart overgavedocument voor te leggen; het ontbieden van Blaskowitz op 5 mei 1945 in hotel De Wereld om de capitulatie te tekenen; onderhandelingen over de voorwaarden van de capitulatie; vierentwintig uur uitstel van ondertekening van het capitulatiedocument om te bezien of hij kon voldoen aan de capitulatievoorwaarden; ondertekening van het capitulatiedocument op 6 mei; Nederland was op dat moment bevrijd. 

Blaskowitz ontving door problemen met de verbindingen 5 mei 1945 pas om 05.35 uur het telegram over de capitulatie bij Lüneburg. Zijn troepen moesten die dag om 08.00 uur alle vijandelijkheden staken. Op dat moment was Nederland vrij. Generaal H. Crerar was bevelhebber van het Eerste Canadese Leger. Hij belastte zijn twee korpsbevelhebbers met de implementatie van het capitulatiedocument of Instrument of Surrender, Simonds bij Oldenburg en Foulkes in Nederland. Zij moesten de vereiste overgavebevelen (Orders on the Surrender) opstellen en door de gecapituleerde bevelhebber in hun sector laten tekenen. De Orders on the Surrender van Simonds moest de Duitse generaal Straube tekenen in Bad Zwischenahn, die van Foulkes moest Blaskowitz tekenen in Wageningen. Foulkes ontbood Blaskowitz in hotel De Wereld om de overgavebevelen ter implementatie van het Instrument of Surrender te tekenen. Onderhandelingen over voorwaarden zijn bij een onvoorwaardelijke capitulatie niet mogelijk; ook niet over de overgavebevelen. Foto: Blaskowitz en zijn chef-staf Reichelt spreken met Foulkes. Blaskowitz tekende 5 mei om 16.30 uur de Orders on the Surrender. Hij kreeg desgevraagd vierentwintig uur uitstel voor het leveren van de gedetailleerde technische informatie.  

Stichting Liberation Route Europe Luisterkei 55, Ginkelse Heide, Ede.

Slag om de Ginkelse Heide

Mythen zijn: de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie moest de Rijnbrug bij Arnhem veroveren; de 4de Parachutistenbrigade moest Nederland bevrijden; de landing van deze brigade op de Ginkelse Heide leidde 18 september tot een slag om de Ginkelse Heide; daarna vertrok de brigade naar Arnhem. 

Het einddoel van de 1ste Britse Luchtlandingsdivisie was de vestiging van een bruggenhoofd aan weerszijden van de Neder-Rijn tussen de Westerbouwing en de spoorbrug bij Westervoort; uiteraard met inbegrip van ten minste één van de drie oeververbindingen. Doelen van de 4de Parachutistenbrigade waren het bezetten van de noordelijke en oostelijke delen van Arnhem. Gevechten met Duitse troepen leidden niet tot een slag om de Ginkelse Heide, wel tot een veldslag. Die heide was overigens ook geen doel. 

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 56, Dorpsstraat, Otterlo.

Slag om Otterlo

Mythen zijn: Canadezen moesten Oost-Nederland bevrijden; bevrijding van Otterlo en slag om Otterlo. 

Het Eerste Canadese Leger moest in Oost-Nederland flankdekking bieden aan het Britse Tweede Leger en een bevoorradings- en verbindingsroute veiligstellen van Eindhoven naar het noordoosten. De zuivering van Otterlo maakte deel uit van de algehele zuivering van de Veluwe van Duitsers. Uit Apeldoorn en omgeving terugtrekkende Duitsers naar de Grebbelinie raakten in en bij Otterlo slaags met Canadese troepen. Een slag om Otterlo is onjuist. De strijd was geen werkelijke slag en het doel was niet Otterlo. 

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 80, Opheusden.

Slag om Opheusden. 

Mythen zijn dat de geallieerde frontlinie dwars door het rivierengebied liep en dat 4 oktober een Duits offensief was begonnen om Opheusden te veroveren. 

Het Duitse offensief tegen het geallieerde Over-Betuwse bruggenhoofd begon 1 oktober. De hoofdaanval was vanuit Elden en Huissen gericht op Elst. Tot de flankaanvallen behoorde de vertraagde aanval vanuit het westen op de geallieerde verdedigingslinie tussen Dodewaard en Opheusden. Doel van het offensief was vernietiging van het Over-Betuwse bruggenhoofd.

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 116, Koeveringsedijk-Molenwijk Sint Oedenrode.

Hell’s Highway Sint Oedenrode 

Van 24 tot 26 september 1944 was de geallieerde opmarsroute bij Sint Oedenrode door Duitse troepen geblokkeerd. Mythen zijn dat door deze blokkade versterkingen de Rijnbrug bij Arnhem niet konden bereiken, waardoor operatie Market Garden mislukte. Het oponthoud ‘bleek de doodsteek voor operatie Market Garden’. Dinsdag 26 september ‘besloten de Britten hun troepen uit Oosterbeek  te evacueren.’ Het doel van operatie Market Garden was de verovering van Noord-Duitsland. 

Het strategische doel van operatie Market Garden was de vestiging van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe. Tactische doelen waren het afsnijden van de Duitse troepen en hun lanceerbases voor V2-raketten in het westen van Nederland. Luchtlandingsoperatie Market was 19 september mislukt ten noorden van de Neder-Rijn. Grondoperatie Garden was 21 september vastgelopen ten zuiden van Elst. Operatie Market Garden was dus 21 september volledig mislukt. De Britten hadden al 23 september in principe en 24 september definitief besloten tot evacuatie van Britten uit Oosterbeek. 

Stichting Liberation Route Europe, Luisterkei 120, Duifhuizerweg-Veldenweg, Uden.

Omsingeld in Uden. 

22 september 1944. Mythen zijn weg of corridor naar Arnhem; operatie Market Garden raakte 22 september in ademnood en dreigde te mislukken; doel van operatie Market Garden was om via Arnhem Duitsland aan te vallen. 

De geallieerde opmarsroute of Corridor liep maar tot de Waal door het schrappen van de landing van een Britse brigade in Elst. Operatie Market Garden was 21 september al volledig mislukt. Doel van die operatie was de vestiging van een sterk bruggenhoofd op de Veluwe met diepe uitlopers over de IJssel.