dr. Jan Brouwer, recensie: Julian Thompson, Victory in Europe. From D-Day to the Destruction of the Third Reich. 1944-1945, London 2020, 160 p.

Het boek bevat veel illustraties, vertalingen, index.

De auteur volgt slechts de Brits-Canadese  opmars van de geallieerden door Noordwest-Europa van D-Day tot de ratificatie op 8 mei 1945 in Berlijn van de onvoorwaardelijke capitulatie van de Duitse gewapende strijdkrachten – en niet van Nazi-Duitsland - op alle fronten op 7 mei 1945 in Reims. Onderwerpen zijn o.a. de V-wapens, de mislukte bruggenhoofdoperatie Market Garden, de slag om de Schelde, de strijd bij Aken, de slag om de Ardennen, de conferentie van Jalta, het Rijnlandoffensief met de Britse Rijnoversteek bij Wesel, de Brits-Canadese opmars, de laatste dagen van Hitler en de onvoorwaardelijke overgave van de Duitse gewapende strijdkrachten op 3 en 7 mei 1945.

Historische onjuistheden zijn het gebruik van Holland voor Nederland, de geallieerde aanval op Duitsland beschouwen door de Noordwestelijke geallieerde opmars met verwaarlozing van de aanvallen uit het zuiden en het westen en vervolgens over een breed front van west naar oost naar de Elbe. Het doel van operatie Market Garden was niet een opmars naar Berlijn, maar de vestiging van een sterk bruggenhoofd tussen Arnhem en Nunspeet. Het doel van de 1st British Airborne Division was niet de brug bij Arnhem, maar de vestiging van een bruggenhoofd langs de Neder-Rijn van de Westerbouwing tot Westervoort met ten minste een van de drie oeververbindingen. Operatie Market Garden duurde niet van 17 tot 30 september 1944. Luchtlandingsoperatie Market mislukte ten noorden van de Neder-Rijn al op 19 september en grondoperatie Garden ten zuiden van Elst op 21 september. Montgomery besloot onmiddellijk tot vestiging van bruggenhoofden over de Rijn bij Wesel en Keulen. Er lag geen landingszone in Arnhem en Frost en zijn troepen bereikten het noordelijke deel van de Rijnbrug niet, maar vestigden defensieve posities in gebouwen aan weerszijden van de noordelijke toegangsweg naar de brug. De brug viel dan ook niet in Britse handen. De andere twee bataljons hadden andere taken bij de opbouw van zuid naar noord van het beoogde bruggenhoofd. Friedeberg is Friedeburg, Kinsel is Kinzel en Friedl is Friedel. Er was geen Duitse capitulatie op de Lüneburger Heide op 4 mei 1945, maar een onvoorwaardelijke capitulatie van de Duitse gewapende strijdkrachten in Nederland, Noordwest-Duitsland en Denemarken. Deze capitulatie trad op 5 mei om 08.00 uur in werking. Alle Duitse gewapende strijdkrachten capituleerden onvoorwaardelijk op alle fronten op 7 mei 1945 in Reims. Deze capitulatie trad op 8 mei in werking. Vandaar dat 8 mei Victory in Europe Day (VE-Day) is. Op 8 mei was in Berlijn geen capitulatie, zeker niet van Nazi-Duitsland, maar de ratificatie van de op 7 mei in Reims getekende Act of Military Surrender.

Het boek bevat dus veel historische onjuistheden. Daarom niet aanbevolen.

 

dr. Jan Brouwer, recensie: Paul E. Zigo, Nazi Germany’s Surrender to the Allies Ending World War II in Europe. Unconditional Surrender. Witnessing History – May 1945, Bloomington IN 2019.

Zigo schrijft zijn tekst bij foto’s van de Amerikaanse sergeant Al Meserlin. (Nazi) Duitsland kon niet onvoorwaardelijk capituleren, omdat de geallieerden de Duitse regering in Flensburg niet erkenden. Generaloberst Jodl arriveerde niet op 5 maar op 6 mei 1945 in Reims. Hij ondertekende de onvoorwaardelijke capitulatie van alle Duitse gewapende strijdkrachten op alle fronten. De Franse generaal Sevex tekende niet voor Frankrijk, maar voor het 1ste Franse leger. Zjoekov tekende op 9 mei in Berlijn de ratificatie niet namens het Sovjet-Russische Opperbevel, maar namens het Opperbevel van het Rode Leger.

dr. J. Brouwer, recensie: Wayne Soini, Germany Surrenders! A Historical Novel, 2015. 204 p.

Historische roman naar aanleiding van Edward Kennedy, Ed Kennedy’s War: V-E Day, Censorship & The Associated Press, Baton Rouge 2012. Historische fictie over oorlogscorrespondenten en fotografen in Parijs die op 6 mei 1945 naar Reims vlogen om de onvoorwaardelijke ‘capitulatie van Duitsland’ bij te wonen. Zij mochten daarover aanvankelijk niet publiceren, hetgeen Ed Kennedy wel deed. Duitsland of het Duitse volk kon echter niet capituleren, omdat de geallieerden de regering van Rijkspresident Doenitz niet erkenden. Ook een Duitse overgave was dus onmogelijk. Uitsluitend het Oberkommando der Wehrmacht kon voldoen aan de geallieerde eis van onvoorwaardelijke (deel)capitulaties. Generaloberst Alfred Jodl ondertekende op 7 mei 1945 in Reims de Act of Military Surrender van alle Duitse gewapende strijdkrachten op alle fronten. Deze capitulatie werd op 8 mei van kracht. De Tweede Wereldoorlog was dan ook niet op 7 mei, maar op 8 mei ten einde in Europa. Sindsdien is die dag Victory in Europe Day (VE-Day) voor de westerse geallieerden. Historische onjuistheden zijn ook het gebruik van Susparlov of Suslaparov voor Susloparov; het telefoongesprek met Seyss-Inquart in plaats van het gesprek dat in werkelijkheid eind april 1945 in Achterveld plaatsvond en de capitulatie van Nederland in plaats van de deelcapitulatie van de Duitse troepen in Nederland, Noordwest-Duitsland en Denemarken  op 4 mei 1945 op de Lüneburger Heide, die op 5 mei 1945 om 08.00 uur van kracht werd. De capitulatie op 7 mei 1945 in Reims is juist. Een historische blunder is de bewering dat een woedende Stalin de ondertekening niet erkende en de westerse geallieerden instemden met een tweede definitieve capitulatieceremonie op 8 mei 1945 in Berlijn-Karlshorst. Generaal-majoor Susloparov verdween niet in een Siberisch kamp. Deze westerse opvatting uit de tijd van de Koude Oorlog is onjuist, verouderd en volledig achterhaald. Vooral op Brits verzoek ter voorkoming van een tweede dolkstootlegende vond in Berlijn immers slechts de ratificatieplechtigheid plaats van de op 7 mei in Reims ondertekende Act of Military Surrender. Ondertekenaars in Berlijn waren drie Duitse opperbevelhebbers namens het Oberkommando der Wehrmacht, maarschalk Zjoekov namens het Opperbevel van het Rode Leger en de Britse luchtmaarschalk A. Tedder namens het geallieerde Opperbevel. Als getuigen tekenden generaal C. A. Spaatz, commandant van U.S. Strategic Air Forces in Europa en generaal J. de Lattre de Tassigny, bevelhebber van het Eerste Franse Leger. 

Beslist niet aanbevolen.

dr. Jan Brouwer, recensie: Wolfgang Benz, A Concise History Of The Third Reich, Berkeley, Los Angeles, London 2006, 316 p. (Vert. Thomas Dunlap)

Met glossarium, chronologie, bibliografie en index. 

Op een historische introductie en de voorgeschiedenis volgt de geschiedenis van Duitsland onder Hitler met massale steun van de bevolking, zijn economisch en sociaal beleid en terreur en vervolging met name de Jodenvervolging en enig verzet. Dan volgt de oorlog, dagelijks leven tijdens oorlog, de totale oorlog, verzet en de ineenstorting van het Derde Rijk.  

Historisch onjuist is een overgave of capitulatie van Duitsland op 7 mei 1945 in Reims en op 9 mei 1945 in Berlijn-Karlshorst. Niet Duitsland, maar de Duitse gewapende troepen capituleerden op alle fronten op 7 mei in Reims. De inwerkingtreding van deze onvoorwaardelijke capitulatie op 8 mei betekende het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa. Daarom vieren de westerse geallieerden die dag als Victory in Europe Day (VE-Day). Op 9 mei was in Berlijn-Karlshorst geen capitulatieplechtigheid, maar de ratificatieceremonie van de op 7 mei in Reims getekende Act of Military Surrender. De geallieerden wilden geen tweede dolkstootlegende.

dr. Jan Brouwer, recensie: Richard Bessel, Germany 1945. From War to Peace, London 2009, 522 p.

Met illustraties, uitgebreid notenapparaat, bibliografie en index. 

Naar vorm en inhoud een uitstekend werk over ontwikkelingen in Duitsland voor en na mei 1945. Het Sovjetoffensief in januari leidde voor Duitsland tot een tweefrontenoorlog en de vlucht van burgers en troepen van oost naar west.  Het einde van de Duitse oorlog naderde. Hitler pleegde zelfmoord in Berlijn. Zijn opvolger Dönitz probeerde zo veel mogelijk Duitse levens te redden. Historische onjuistheden zijn het gebruik van Holland voor Nederland en een Duitse capitulatie of capitulatie van het naziregime. Duitsland kon immers niet capituleren, omdat de geallieerden de Duitse regering niet erkenden. Juist is op 4 mei 1945 de deelcapitulatie van de Duitse troepen in Noordwest-Duitsland, Holland (is Nederland) en Denemarken, die op 5 mei om 08.00 uur in werking trad. Op dat tijdstip was Nederland vrij. Juist is ook de onvoorwaardelijke capitulatie van alle Duitse gewapende troepen op alle fronten op 7 mei in Reims, die op 8 mei in werking trad. Die dag is daarom Victory in Europe Day (VE-Day). Onjuist is de capitulatieceremonie of de blunder ‘volledige overgave’ op 8 of 9 mei in Berlijn-Karlshorst die in werkelijkheid een ratificatieplechtigheid was van de Act of Military Surrender van 7 mei te Reims. Het Ratificatieverdrag werd niet getekend door personen voor Britten, Russen, Fransen  en Amerikanen, maar namens het Duitse Opperbevel door de opperbevelhebber en bevelhebbers van de Duitse land-, zee- en luchtmacht en bevelhebbers namens het Geallieerd opperbevel, het opperbevel van het Rode Leger, het 1ste Franse leger, en de Amerikaanse Strategische Luchtmacht in Europa. De auteur geeft een indringend beeld van de situatie in het in bezettingszones opgedeelde Duitsland: een beeld van wraak en geweld, ook door overwinnaars; van wantrouwen in een volk dat Hitler steunde; van overwinnaars of bezetters tegenover een overwonnen volk; het opschuiven van Polen en de situatie in Oost-Duitsland; mensen op drift in een land in puin en met weinig voedsel (burgers op weg naar huis, krijgsgevangenen, thuislozen, arbeiders, Joden, Duitsers). Er zijn gedachten over en plannen voor een nieuw Duitsland van geallieerden in Jalta, Amerikanen, Britten, Franse, Russen en Duitsers zelf, onder wie lokale figuren, teruggekeerde ballingen en politieke en religieuze leiders. Er is chaos, criminaliteit, onzedelijk gedrag en economische rampspoed.

dr. Jan Brouwer, recensie: Volker Ullrich, Acht dagen in mei. De laatste week van het Derde Rijk, Amsterdam-Antwerpen 2020. 382 p. (vert. Jan Sietsma en Eric Strijbos).

Duidelijk is dat de auteur journalist en geen historicus is. Het boek is vlot en goed leesbaar geschreven, vooral over zaken uit het dagelijks leven en informatie over personen. In dat opzicht geeft het boek een goed beeld van de situatie in Duitsland in de eerste week van mei 1945. Taalkundig mag ‘waaronder’ ‘onder wie’ zijn als het over personen gaat en Engelsen Britten (Noord-Ieren, inwoners van Wales en Schotten wonen ook in het Verenigd Koninkrijk).   

Tot de historische onjuistheden behoort voornamelijk de informatie over de onvoorwaardelijke capitulaties van de Duitse Wehrmacht; niet alleen van het Duitse leger in Nederland, Denemarken en Noordwest-Duitsland; niet van Duitsland (dus ook geen Duitse overgave, 141) en zeker niet op 7 en 8 mei 1945 (11). Het voorstel van Jodl 7 mei in Reims om de capitulatie te laten tekenen door drie Duitse opperbevelhebbers is onjuist en niet van hem, maar van Eisenhower en Susloparov om tegemoet te komen aan bezwaren van Stalin en Britten die een tweede dolkstootlegende vreesden. Jodl moest een document ondertekenen waarin de chef van het Duitse Oberkommando der Wehrmacht tevens opperbevelhebber van de landmacht en de opperbevelhebbers van de luchtmacht en de marine op 8 mei in Berlijn de op 7 mei door Jodl in Reims getekende getekende Act of Military Surrender samen met Russische en westerse geallieerde bevelhebbers zouden ratificeren (202). Blaskowitz tekende niet op 6 mei in Wageningen de capitulatieakte. Hij tekende op 5 mei om 16.30 uur Orders to German Commanders on Surrender (Bevelen aan gecapituleerde Duitse bevelhebbers). De Duitse heerschappij was ’s morgens om 08.00 uur al voorbij bij het van kracht worden van het Document van Overgave van 4 mei op de  Lüneburger Heide. Het bloedbad in Amsterdam op 7 mei was mede ontstaan door provocerend optreden van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten waarover prins Bernhard geen gezag had. De bijeenkomst op 8 mei in Berlijn-Karlshorst was geen capitulatie- maar een ratificatieplechtigheid (251) en dus geen herhaling van de onvoorwaardelijke capitulatie van Duitsland in Reims. Daar had overigens niet Duitsland gecapituleerd, maar de Duitse Wehrmacht. De Duitsers ervoeren 7 en 8 mei niet als een bevrijding, maar als ‘ongekende nationale catastrofe’. Zij zagen de geallieerden als overwinnaars, veroveraars en bezetters.